Elswout, een bruggetje

Een Ode Aan Elswout

– ENGLISH BELOW –

Elswout, het grote landhuis

Als Haarlemmer, wonend in het Ramplaankwartier, ben ik opgegroeid met Elswout. Vroeger vond ik op de zondag een uurtje wandelen vreselijk. Ik sleepte me met grote tegenzin vooruit en vroeg de hele tijd: ‘zijn we er nou al bijna?’ Onbegrijpelijk, denk ik nu. Ik loop er vaak als ik in het weekend of in de vakantie bij mijn ouders ben. Het voelt als thuis, het helpt me aarden. Ik draag een aandenken eraan zelfs permanent bij me. Vandaar dat ik er nu een verhaaltje over schrijf. 


Elswout als toevluchtsoord

Ik loop door Elswout, zoals ik altijd doe. Wanneer ik terug ben van reizen, ga ik de eerste dag meteen langs om even te aarden in Nederland; Ook wanneer mijn hoofd overspoelt raakt door gedachten, waardoor ik vaak door de bomen het bos niet meer zie (en de bomen weer even moet gaan bekijken). Dan brengt Elswout helderheid; En wanneer ik inspiratie nodig heb; wanneer ik een slecht humeur heb; wanneer ik even niet weet waar ik heen ga met mijn leven; of wanneer mijn hart gebroken is. Altijd doet Elswout me goed. Ik probeer mensen die belangrijk voor me zijn er een keer mee naar toe te nemen, en zo heb ik al heel wat herinneringen – samen en alleen – in Elswout opgebouwd.

Hertenkamp Elswout
Het hertenkamp

Mijn eigen hand vasthouden

Zo liep ik er pas, de eerste dag terug van vakantie en met een hart dat een beetje pijn deed van het afscheid daar. Ik voelde me wat alleen en ik zie mezelf mijn handen achter mijn rug binden. Het is als een automatisme wat ik nooit eerder heb gehad, maar wat ik mijn opa (van mama) altijd zag doen. “Ha,” denk ik, “dan houd ik dus mijn eigen hand maar vast”, en ik vraag me af of mijn opa dat ook zo ervoer. Ik voel me in ieder geval meteen wat minder eenzaam.

Ik sta een tijdje stil op een plek – je ziet, hoort, ruikt, en voelt dan altijd zoveel meer. Ik zie dat de eerste groene plantjes alweer boven het dode blad omhoog komt. De winter kan nu niet lang meer duren. Vogeltjes vliegen voorbij en ik neem ze zo goed mogelijk in me op, om ze later op te zoeken. Ik probeer meer te leren van alles om me heen en ik wilde dat ik wist welke vogel ik nu hoor zingen. Ik leer steeds meer over mijn omgeving: weten wat er om je heen afspeelt helpt je om de omgeving te bevatten. En dat helpt weer om je nog meer geaard te voelen op de plek waar je bent.

Elswout, een bruggetje

Ik word er rustig van. In het bos heeft niets haast. Alles neemt de tijd, precies zoveel als dat het nodig heeft. Er is geen waardeoordeel, alles mag er zijn en heeft zijn eigen plaats. En er is zoveel! Als je maar beseft dat je als individu, en als mens, ook onderdeel bent van dezelfde wereld als deze bomen, de plantjes en de vogels, dan voel je je nooit lang alleen.

Een ontdekkingstocht door Elswout.

hek elswout
De gekarakteristieke hekken van Elswout

Dat uurtje wandelen was vroeger dus vreselijk. Spelen op de grasvelden tussen de berkenheggen, hutten bouwen tussen de rododendrons, door de gekleurde glazen ramen kijken van het theehuisje, en karpers spotten in de vijver: dat waren de leuke dingen. Elswout is daarmee toch wel een kinderbos bij uitstek – en een ontdekkingstocht in het algemeen.

Elswout het theehuisje
Het theehuisje

Elswout heeft allemaal verschillende huisjes – het theehuisje, het grote landhuis met aanlegplaatsen voor boten eronder, de stallen, de oranjerie (waar vaak bruiloften zijn), het poorthuis, de fanzanterie en nog een paar hutjes. Dan zijn er ook nog mooie loopbruggetjes in Zwitserse stijl, vijvers, mosheuvels, een hertenkamp, weilanden met schapen en koeien, een statige beukenlaan en een prachtig bos met heel veel verschillende bomen en bamboebosjes.

 

mosheuvel elswout
Een mosheuvel

Als je het grote geheel eenmaal kunt zien, dan kun je je inleven in hoe het was om hier een paar eeuwen geleden te wonen, nadat Elswout was omgebouwd van duingebied tot boslandgoed. De paarden stonden in de stallen of trokken een koets. De boten lagen onder het huis of werden door de sloten en vijvers van Elswout gevaren. Sinaasappelbomen en andere exotische planten stonden te bloeien in de oranjerie en fazanten werden gehouden in de met houtsnijwerk versierde fazanterie. De bewoners, hoogstwaarschijnlijk in deftiger kledingdracht dan nu, maakten wandelingen over het landgoed, met parasolletjes in plaats van Goretex outdoorjas.

Schaap in de wei bij Elswout

Een thuisbasis voor de Nazi’s

Heel anders was het, tijdens de Tweede Wereldoorlog, vertelt Huub Schous in zijn boek Elswout: van buitenplaats tot wandelbos, toen de Nazi’s het landhuis innamen als lokale post. Een grote zendmast prijkte op het huis en werd met dikke staalkabels overeind gehouden – de betonblokken die dienst deden als voet steken nog steeds uit de vijver achter het huis. Het gebied was toen een spergebied, waar geen mensen mochten wonen omdat aanvallen vanaf de zee zeer waarschijnlijk waren. Ook in de rest van Nationaal Park Zuid-Kennemerland zijn veel sporen van de oorlog terug te vinden: gedenktekens voor verzetslieden die hun dood vonden in de duinen, bunkers, en delen van de 5000km lange muur die door de Duitsers gebouwd was langs de kust van heel Europa: de Atlantikwall om zich te verdedigen tegen een aanval van de geallieerden.

grote landhuis elswout
Het landhuis met, onder de boog, de aanlegplaats voor boten. In de zomer mag je door de velden vol met bloemen lopen.

Mijn opa’s

Nu is het al lange tijd gewoon weer een wandelbos, waar mijn familie al drie generaties veel waarde aan hecht. Mijn vader is in hetzelfde huis opgegroeid en heeft dus wat jeugdherinnering van hemzelf. Mijn ouders hebben hier hun trouwfoto’s laten maken. Het is ook de plek waar mijn opa (van papa) altijd ging wandelen en ik nu, 30, 40, 50 jaar later, precies hetzelfde doe. Alleen had hij een pijp en soms een schildersezel, en ik een camera. Hij liep daar bijna elke dag en hij zette veel plaatjes op doek. Ik zet het op foto. Mijn opa stierf toen ik een jaar oud was, maar omdat ik zie wat hij zag, heb ik toch het idee dat ik hem een heel klein beetje ken. En lopend met mijn armen op mijn rug gebonden komt mijn andere opa ook nog even kijken.

Zo is Elswout mijn thuishaven: het huist mijn dierbare herinneringen, connecties met mijn familie en vrienden, en het brengt me rust, helderheid, en inspiratie. In Elswout wil ik zijn.

tattoo tree boom elswout
Ik neem Elswout overal mee naar toe

Meer weten?

  • Lezen: Huub Schous (2015) Elswout: van buitenplaats tot wandelbos. Uitgeverij Loutje Haarlem. ISBN: 9789491936029
  • Over Nationaal Park Zuid-Kennemerland: bezoek de website.
    NB: Landgoed Elswout ligt in Overveen (gemeente Bloemendaal) aan de rand van Haarlem. Het is onderdeel van Nationaal Park Zuid-Kennemerland.

An Ode to Elswout

Elswout, het grote landhuisAs someone growing up in Haarlem, in the neigbourhood Ramplaankwartier, I grew up with Elswout. When I was young, going on a Sunday walk for an hour was harrowing. I dragged my feet and asked “are we there yet?” the entire time. I cannot understand I used to be like that. Nowadays I go for walks in Elswout all the time, when I’m at my parents’ house on weekends or holidays. It feels like home, it helps me to feel grounded. I even carry a reminder with me permanently. That’s why it deserves a little story.

Elswout as safe haven

I walk through Elswout, as I always do: when I’m back from travelling, I’ll go by the first day to settle down in The Netherlands; when I’m overwhelmed with thoughts and I can’t think straight. Then Elswout brings me clarity; and when I’m in need for inspiration; when I feel down; when I don’t know where my life is headed’ or when my heart is broken. Elswout helps me every time. I try to bring the important people in my life there at least once, and this way I have built up plenty of memories there – together and alone.

 

Hertenkamp Elswout
The deer park

Holding my own hand

And so I went for a walk there not so long ago, on my first day back from holiday and with a heart that ached a little from saying goodbye. I felt a bit lonely and I see myself tying my hands behind my back. It is like an automatism that I’ve never had before, but what I’ve seen my grandpa doing all the time. “Ha,” I think, “so then I just hold my own hand” and I wonder whether my grandpa (mom’s dad) thought of it that way. I immediately feel less alone.

I stand still for a while – this way you see, hear, smell and sense so much more. I see the first green plants coming through the dead leaves. Spring will come soon. Birds fly by and I try to remember them as well as I can, so that I can look them up later. I’m trying to learn more about everything around me and I wish I knew what bird I hear singing. I find that knowing your surroundings helps to grasp the place you are better and makes you feel grounded even more.

Elswout, een bruggetjeI feel myself calming down. In the forest nothing is in a hurry. Everything takes its time, exactly as much as it needs. There is no value judgement, everything may be there and has its place. And there is so much! If you only realise that as an individual, and as a human, you are part of the same world as these trees, plants and birds, you will never be alone for long.

hek elswout
The characteristic fences of Elswout

A treasure hunt through Elswout

That hour-long walk was, as I said, horrible. Playing on the fields in between the beech hedges, building homes underneath rhododendrons, looking through the coloured glass of the little teahouse, and spotting carp in the pond: that was the great stuff. With this, Elswout is a great forest for kids – and a treasure hunt in general.

Elswout het theehuisje
The teahouse

Elswout has many different houses – the teahouse, the big house with a dock for boats, the stables, the orangery (where weddings often take place), the gatehouse, the pheasantry, and a couple of cabins and huts. Then there are beautiful bridges in Swiss style, ponds, moss hills, a deer park, meadows with sheep and cows, a stately beech lane and a wonderful forest with many different trees and bamboo sprouts.

mosheuvel elswout
A moss hill

Once you can see the bigger picture, you can imagine how it was to live here a few centuries ago, after it had been turned from dune area to forest estate. The horses stood in the stables or pulled a carriage. The boats lay at the dock or were steered through the ditches and ponds. Orange trees and other exotic plants were blossoming in the orangery and pheasants were kept in the pheasantry, decorated with woodcarving. The residents, probably dressed in much more elegant clothing than today’s fashion, went for strolls around the estate, with cute umbrellas instead of Goretex outdoor jackets.

Schaap in de wei bij ElswoutA base for the Nazis

How different it was during World War II, tells Huub Schous in his book Elswout: van buitenplaats tot wandelbos, when the Nazis took the big house as a local base. A massive antenna shone on the roof and was being kept upright with thick steel cables, the concrete bases of which still stick out from the pond behind the house. The area was a blocked: no one was allowed to reside in this neighbourhood because of a continuous threat from bombings from the sea. In the rest of National Park Zuid-Kennemerland there are many more traces of the war: memorials for fallen resistance men, bomb shelters and parts of the 5000km long wall that was built by the Germans along the entire European coast: the Atlantic Wall, to protect themselves from an Allied attack.

grote landhuis elswout
The big house with the docks underneath the archway

My grandpas

Now it is just a recreational forest, which my family has valued for three generations. My father was raised in the same house as I have and thus has some childhood memories here of his own. My parents took their wedding pictures in this forest. It is also the place where my grandpa (dad’s dad) always went for walks, and where I, 30, 40, 50 years later do the same. Only he had a pipe and sometimes an easel, and I have a camera. He went there almost every day and put many lovely pictures on canvas, I take pictures. My grandpa died when I was only a year old, but because I see what he saw I feel like I know him a little. And walking with my arms tied behind my back, my other grandpa is there too.

This way Elswout is my safe haven: it houses treasured memories, connections to my family and friends, and it brings me peace, clarity and inspiration. Elswout is the place I want to be.

tattoo tree boom elswout
I bring a bit of Elswout with me everywhere I go

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *